Interpretacja

Tak, coś o tym słyszałem. To chyba jakiś rodzaj  edukacji, takie pogadanki dla turystów. W amerykańskich parkach robią coś takiego … Do niedawna tyle wiedziałem o interpretacji dziedzictwa, ale w ciągu ostatniego roku „odkryłem Amerykę” i o tym dziś chcę opowiedzieć.

Uczestnicząc w zeszłym roku w międzynarodowym szkoleniu na temat turystyki w obszarach chronionych w USA miałem okazję zobaczyć w akcji kilku interpretatorów. Pierwszy z nich tłumaczył nam w Rocky Mountain zasady turystyki w terenach, gdzie występują niedźwiedzie. To była piętnastominutowa pogadanka w visitor center. Byliśmy pod wrażeniem tego jak szybko nawiązał kontakt z grupą i jak ciekawie opowiadał. Stwierdziliśmy, że mamy farta i trafiliśmy na wyjątkowo utalentowanego gościa. Kolejnych interpretatorów spotkaliśmy w Forcie Laramie, na Little Bighorn oraz w Wind Cave i za każdym razem było równie ciekawie. Goście w zwykłej pogadance, bez efektów specjalnych i multimediów potrafili ożywić skansen, wskrzesić duchy poległych w bitwie czy nauczyć odczuwać jaskinię wszystkimi zmysłami. Okazało się, że to nie kwestia farta, tylko wszyscy byli po prostu świetnie przeszkoleni. W Stanach jest wiele organizacji, które zajmują się rozwijaniem interpretacji, szkoleniem i certyfikowaniem interpretatorów.

Zasady interpretacji dziedzictwa opracował ponad pół wieku temu Freeman Tilden. Jego książka „Interpreting Our Heritage” wydana w 1957 roku jest do dzisiaj biblią dla osób zajmujących się tą dziedziną. Oto 6 podstawowych zasad:

  1. Interpretacja odnosi się do wiedzy i doświadczeń odwiedzającego.
  2. Interpretacja to coś więcej niż sama informacja, choć na niej bazuje.
  3. Interpretacja jest sztuką, bazującą na wielu innych dziedzinach i można się jej nauczyć.
  4. Głównym celem interpretacji nie jest instruowanie, lecz prowokowanie.
  5. Interpretacja powinna prezentować zagadnienie całościowo i odnosić się do życia człowieka jako całości.
  6. Interpretacja adresowana do dzieci wymaga zupełnie innego podejścia niż do dorosłych.

Ujmując w jednym zdaniu, interpretacja to opowiadanie ludziom ciekawych historii, które mają wzbudzić emocje. Ma to duże znaczenie dla zachowania dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, bo interpretacja uświadamia jego znaczenie. Zrozumienie prowadzi do docenienia a to do ochrony.

Z Ameryki idea interpretacji dziedzictwa rozpowszechniła się na całym świecie. Prężnie działa w tej dziedzinie Wielka Brytania i Australia. Kilka lat temu powstało European Association for Heritage Interpretation. W zeszłym tygodniu w Krakowie odbył się doroczny kongres tej organizacji a w ramach okołokonferencyjnych aktywności międzynarodowa grupa interpretatorów zawitała w Tatry. Odwiedzili obiekty edukacyjne TPN i odbyli wycieczki z pracownikami Parku. Razem z Antkiem Ziębą wędrowaliśmy z nimi na Kalatówki.

Okazuje się też, że temat interpretacji dziedzictwa rozwija się powoli w Polsce. Małopolski Instytut Kultury (nota bene we współpracy z Muzeum Tatrzańskim) „ożywia” ekspozycje muzealne wykorzystując zasady interpretacji a najnowsze podręczniki krajoznawstwa i przewodnictwa  wymieniają  interpretację dziedzictwa jako ważny element  metodyki pracy przewodników.

I w ten sposób z Ameryki przez Europę i Kraków wracamy na nasze tatrzańskie podwórko. Okazuje się, że w temacie interpretacji jest tu sporo do zrobienia. Nasze ekspozycje muzealne pokazują fakty a nie opowiadają historii. Na kursach przewodnickich wtłacza się w głowy kursantów wiedzę pomijając zupełnie metodykę jej przekazywania. Owszem, mamy wielu świetnych edukatórów i utalentowanych przewodników, ale brakuje rozwiązań systemowych, które pozwoliły by wdrożyć ten temat szerzej. Wszystko przed nami 🙂

Przełęcz nad Łapszanką

Dziś prezentuję kolejne miejsce na Polskim Spiszu, warte odwiedzenia ze względu na walory widokowe. Przełęcz nad Łapszanką (943 m n.p.m) jest położona po polskiej stronie Magury Spiskiej, w grzbiecie biegnącym na północ od Rzepiska, najwyższego szczytu tego pasma. Można tam dojechać z Jurgowa albo z Łapsz Wyżnych.

Przełęcz jest znakomitym punktem widokowym, z którego można podziwiać panoramę Tatr Bielskich i Wysokich. Na wschodzie widać w całej okazałości główny grzbiet Tatr Bielskich kulminujący w Hawraniu. Zza niego wystają szczyty Tatr Wysokich – masyw Łomnicy i Lodowego Szczytu. Dalej, na zachód, widać szczyty Tatr Wysokich wznoszące się w otoczeniu Doliny Białki. Całkiem po prawej stronie, w oddali Tatry Zachodnie z Kasprowym Wierchem, Czerwonymi Wierchami, Giewontem.

To co czyni widok z tego miejsca szczególnym to także fakt, że jest to jedno z niewielu miejsc, gdzie można zobaczyć Tatry i ich okolice niemal nieskażone cywilizacją. Na przedpolu Tatr rozciąga się rozległy, lesisty masyw Magury Spiskiej a najbliższe wioski schowane są w dolinach. Rejon ten stanowi bardzo ważny korytarz ekologiczny umożliwiający wędrówki zwierząt, między innymi niedźwiedzi, pomiędzy Tatrami a Pieninami i Beskidem Sądeckim.

Czarna Góra

Czarna Góra zwana też Litwinką (902 m n.p.m.) to wzgórze położone w północno-zachodniej części pasma Magury Spiskiej nad doliną rzeki Białki. Na jego szczyt można dojechać drogą z miejscowości Czarna Góra. Znajduje się tam krzyż oraz altana widokowa. Jest to doskonały punkt widokowy na Tatry Wysokie i Bielskie. Szczególnie okazale prezentują się szczyty w otoczeniu Doliny Jaworowej i Doliny Białki. Poza Tatrami podziwiać można też Pogórze Gliczarowskie, Magurę Spiską, Pieniny, Beskid Sądecki, Gorce i Beskid Żywiecki.

Jest to miejsce warte odwiedzenia nie tylko ze względu na widok, ale także by poznać przyrodę tej okolicy. Zachodnie stoki Czarnej Góry opadają stromo do doliny Białki. Odsłaniają się tam warstwy fliszu podhalańskiego zbudowanego z  łupków ilastych i piaskowców. Znad urwiska widać meandrującą wśród kamieńców Białkę. Jest to największa rzeka wypływająca z Tatr. Transportuje olbrzymie ilości materiału skalnego a po każdym wezbraniu jej koryto nieco się zmienia. Brzegi porastają lasy łęgowe i zarośla wierzbowe. Dolina Białki stanowi także ważny korytarz ekologiczny. Na odcinku 20 km – od Tatr do ujścia do Zalewu Czorsztyńskiego jest chroniona jako obszar Natura 2000.